تست های غیر مخرب (NTD) در هات تپ

تست های غیر مخرب ، ارزیابی هایی هستند که بدون تخریب تجهیزات و ابزارآلات می توان نوع عملکرد آن ها مورد بررسی قرار داد. این تست ها را در صنایع مربوط به خطوط لوله نیز به کار می برند. به دلیل جاری بودن سیال درون خطوط لوله و تحت فشار قرار گرفتن تجهیزات نصب شده بر روی آن ها نیاز به اخذ تست های غیر مخرب است تا اطمینان حاصل کنیم که این تجهیزات و ابزارآلات به درستی عمل می کنند و نشتی ندارند. هات تپ عملیات خدمات رسان به انواع خطوط لوله و مخازن است. وظیفه اصلی عملیات هات تپ، تحویل خروجی انشعاب بر روی خطوط لوله اصلی است. خصیصه اصلی عملیات هات تپ، انشعاب گیری تحت فشار است. در این عملیات با ایجاد برش بر روی خط لوله سیال درون لوله را در دسترس قرار می دهند و سپس آن را با استفاده از ساز و کار مختص عملیات هات تپ وارد خطوط لوله انشعابی می کنند. این روش انشعاب گیری مزیت هایی نسبت به دیگر روش های انشعاب گیری دارد که موجب گسترش استفاده از این روش در صنایع مرتبط با خطوط شده است.

تست های غیر مخرب (تست هیدرواستاتیک)
تست های غیر مخرب (تست هیدرواستاتیک)

عملیات هات تپ همانند دیگر اعمال ساز و کار منحصر به خود را دارد. برای اجرای این عملیات نیاز به استفاده از تجهیزاتی است که بستر عملیات را می سازند. این تجهیزات اتصالات، شیر و ماشین هات تپ هستند که با همکاری هم لوله ی تحت فشار را برش می زنند و به صورت همزمان مانع از نشت سیال به محیط بیرونی لوله می شوند.

با توجه به اظهارات فوق می توان گفت که تمامی تجهیزات هات تپ تحت فشار سیال قرار می گیرند. بنابراین ساخت و نصب آن ها باید به گونه ای باشد که پس از جاری شدن سیال مقاومت لازم در برابر فشار سیال را داشته باشند و نیز نشت سیال از درون آن ها اتفاق نیفتد.

تست مقاومت و نیز تست نشت این تجهیزات را با عنوان تست های غیر مخرب در این عملیات می شناسند که در ادامه به توضیح آن ها خواهیم پرداخت.

انواع تست های غیر مخرب در هات تپ (NTD)

تست های غیر مخرب هات تپ را تست های بازرسی جوش (NTD) و تست هیدرواستاتیک می نامند.

تست های غیر مخرب جوشکاری

اتصالات یکی از اجزای اصلی هات تپ هستند که در تماس مستقیم با لوله و بر روی آن نصب می شوند. این اتصالات را می توان به صورت مکانیکی و یا جوشی بر روی خط لوله نصب کرد. کار اصلی اتصالات نشت گیری محل برش اس)ت. این اتصالات ارتفاع لازم از خط لوله را به وجود می آورند و بستر مناسب برای نصب شیر را نیز مهیا می کنند. اتصالات از قطعات مختلفی تشکیل شده اند که با جوشکاری به یکدیگر متصل می شوند. همچنین اتصالات جوشی را نیز با استفاده از جوشکاری و حتی به صورت لب به لب بر روی لوله جوش می دهند. جوشکاری عملیاتی است که در آن با ایجاد مذاب فلزی، دو قطعه را که در مجاورت یکدیگر قرار دارند به هم جوش می دهند. این عملیات تخلخل پذیری بالایی دارد و در صورتی که تخلخل و ترک ها در جوش برطرف نشود، ممکن است نشتی را به دنبال داشته باشد.

تست های غیر مخرب جوش عبارت اند از UT، MT، PT و RT. مجموع این تست ها را تست های NTD می نامند.

تست PT (مایع نافذ)

در این روش مایع نافذ رنگی یا فلورسنت بر روی سطح جوش اسپری می شود. این مایع با استفاده از خاصیت مویینگی به داخل ترک ها و منافذ نفوذ می کند. پس از آن مایع نافذ اضافی از روی سطح برداشته می شود. سپس ماده ظاهر کننده یا developer بر روی سطح جوش اسپری می شود و تخلخل و ترک ها را آشکار می سازد. سپس می توان بر روی این مناطق عملیات جوشکاری اصلاحی را انجام داد.

تست MT (ذرات مغناطیسی)

تست های غیر مخرب MT یک میدان مغناطیسی ساخته شده توسط مواد فرومغناطیس است. نیروی مغناطیسی در درون منطقه ی جوش سفر می کند. ذرات مغناطیسی توزیع شده در ماده در مناطقی که نشت شار دارند جذب می شوند. سپس یک نشانه قابل مشاهده را در مانیتور به وجود می آورند و با این مشاهدات می توان به عیوب و منافذ جوش پی برد. تمیزی سطح جوش در این تست بسیار حائز اهمیت است.

تست UT (اولتراسونیک)

در این روش امواج صوتی با فرکانس بالا به سطح منطقه ی جوش فرستاده می شوند. این امواج در درون منطقه سفر می کنند و توسط یک ترانس دیوسر و یا گیرنده ثانویه دریافت می شوند. مقدار انرژی ارسالی و دریافتی و نیز زمان دریافت آن محاسبه شده و با استفاده از این محاسبات می توان به وجود معایب در جوش پی برد.

تست RT (رادیوگرافی)

اشعه ایکس برای تولید تصویر از اشیا استفاده می شود. منطقه ی جوش بین منبع تولید کننده اشعه و آشکارساز قرار می گیرد. ضخامت و تراکم منطقه ای که اشعه ایکس از آن عبور می کند بر روی میزان اشعه ای که به آشکار ساز می رسد مؤثر است. تفاوت در میزان دریافت اشعه ایکس، تصویری روی آشکارساز ایجاد می کند که اغب ویژگی ها و عیوب داخلی منطقه ی جوش را نشان می دهد.

تست های غیر مخرب هیدرواستاتیک

تست های غیر مخرب هیدرواستاتیک را در عملیات هات تپ به صورت دو مرحله ای اجرای می کنند. در این تست این ارزیابی به عمل می آید که اجزای نصب شده بر روی لوله دچار درز و نشت سیال نباشند.

پس از نصب اتصالات، ولو یا شیر را بر روی آن نصب می کنند. این دو تجهیز در کنار یکدیگر می توانند محیط محصوری را تشکیل دهند که این محیط یا محفظه ی تواند تحت فشار سیال قرار گیرد. زمانی که ولو در حالت بسته قرار داشته باشد این دو تجهیز می توانند سیال را محصور کنند و مانع از جریان یافتن آن شوند. بنابراین پس از نصب اتصال و شیر مرحله اول تست غیر مخرب هیدرواستاتیک اجرا می شود. در اجرای این تست باید از میزان فشار واقعی سیال مطلع باشیم تا فشاری بیشتر از آن را به این تجهیزات وارد کنیم. تست هیدرواستاتیک را معمولا با آب انجام می دهند. در این تست میزان مشخصی از فشار (۵۰ PSI بیشتر از فشار سیال) به ولو و اتصال وارد می شود و در صورت عدم افت فشار و نشتی، تست تأیید شده و نوبت به نصب ماشین هات تپ می رسد.

پس از نصب ماشین هات تپ نیز بار دیگر تست را از این تجهیزات سه گانه اخذ می کنند. دستگاه هات تپ نیز در مراحلی پایانی برش تحت فشار سیال قرار می گیرد و بنابراین نباید دچار نشتی شود. در صورت عدم بروز افت در فشار یا نشتی، برش بر روی لوله را آغاز می کنند.

استفاده از تست های غیر مخرب مزیت های بسیاری در صنایع مختلف دارد. در این تست ها هیچ گونه آسیبی به تجهیزات، قطعات و ابزارآلات وارد نمی شود. بنابراین میزان هزینه در اخذ تست و بازرسی از تجهیزات به حداقل میزان خود نزدیک می شود.

هات تپ و نکات ارگونومی

هات تپ یک فرایند سخت با دشواری های مکانیکی خاص خود است. در انجام عملیات هات تپ همچون هر فرایند دیگر، علاوه بر خروجی صحیح، حفظ ایمنی و سلامت نیروی کار نیز از اهمیت برخوردار است. برنامه ریزی ها و روش های انجام کار باید به گونه ای باشد که پس از اتمام عملیات هات تپ فشار آسیب زننده ای به پرسنل وارد نشده باشد و سلامت فیزیکی آن ها در معرض تهدید و آسیب قرار نگرفته باشد. بدیهی است که نیروی کار فعال در عملیات هات تپ به فراخور نیاز، برخی کارها را به صورت دستی انجام می دهند و از این حیث فشارهای فیزیکی را متحمل می شوند. در این راستا باید تدابیری اندیشید که این فشارها باعث بروز آسیب نشوند و نیروی انسانی را در گذر زمان دچار مشکل نکنند.

ارگونومی در هات تپ
ارگونومی در هات تپ

هات تپ از ابتدا تا انتها شامل فرایندها و مراحل زیر است:

– ساخت اتصال سه راهی

– حمل و نقل و نصب اتصال سه راهی و ولو

– حمل و نقل و نصب دستگاه هات تپ

– بستن اتصالات به یکدیگر و باز کردن آن ها

– انجام عملیات هات تپ و پیشروی دستگاه

آسیب ها و خطرات فیزیکی هات تپ 

بدیهی است هر یک از این مراحل می تواند آسیب ها و خطرات فیزیکی بالقوه خاص خود را داشته باشد. نیروی انسانی باید به گونه ای مراحل زیر را به انجام برساند که کمترین فشار متوجه اجزای مختلف بدن او از جمله سر، زانوها، بازو و ساعد، قفسه سینه و مهم تر از همه ستون فقرات شود. برای پیشگیری از بروز این آسیب ها و به منظور افزایش ایمنی عملیات هات تپ توجه به برخی نکات ضروری است که در ادامه به آن ها اشاره خواهد شد:

– خم نشدن بیش از اندازه زانو: یکی از مواردی که به وفور در فرایندهای فنی دیده می شود خم شدن بیش از اندازه زانوی پا در حین برداشتن و حمل دستی بار است. در عملیات هات تپ به فراخور نیاز کاری ممکن است اپراتور ناچار شود ابزاری نسبتا سنگین وزن را از زمین بلند کرده و آن را حمل کند. اگر استانداردهای ارگونومیک در این خصوص رعایت نشود به مرور از ناحیه زانو دچار آسیب خواهد شد. در حین بلند کردن بار زانو نباید زاویه ای کمتر از ۹۰ درجه بگیرد تا مفاصل آن در برابر فشار محفوظ و سالم بماند.

گاهی اوقات ممکن است به منظور انجام یک کار به صورت مستمر اپراتور روی زانو بنشیند و در آن حالت به مدتی طولانی یک کار را انجام دهد. برای مثال برای کنترل و مونیتورینگ پاوریونیت ممکن است اپراتور برای دقایق طولانی در حالت نشسته روی زانو باقی بماند. این امر بدون شک به زانوهای او فشار نامتعارف وارد خواهد آورد و ممکن است در میان مدت یا طولانی مدت بر اثر تکرار فرایند دچار آسیب جدی شود.

در این خصوص باید استانداردهای لازم برای بلند کردن بار و استقرار، تدوین شده و به اپراتور گوشزد شود تا دچار آسیب از این ناحیه نشود.

– فشار به ستون فقرات:  این امر می تواند در اثر بلند کردن یا هل دادن وزنه ای رخ دهد که وزن بالایی دارد. گاهی اوقات ممکن است اپراتور به منظور تسریع کار و استفاده نکردن از جرثقیل و لیفتراک، ترجیح دهد جابجایی های موضعی را از طریق هل دادن یا بلند کردن قطعه انجام دهد. برای مثال زمانی که پاوریونیت نیاز به جابجایی برای ۵ متر دارد، اپراتور بدون توجه به فاکتورهای ارگونومیک آن را گرفته و به سمت خود می کشد تا جابجایی ۵ متری انجام شود. لازم به ذکر است که این کار به هیچ عنوان توصیه نمی شود چون فشار زیاد به ستون فقرات و کمر وارد می شود و ممکن است او را دچار آسیب کند. از این رو توصیه می شود در این دست شرایط از همان جرثقیل استفاد شود.

– خم شدن برای مدت طولانی: یکی دیگر از نکاتی که باید مورد توجه اپراتور هات تپ قرار گیرد زاویه قرارگیری در حین انجام کار است. ممکن است اپراتور هات تپ بدلیل عدم استقرار استاندارد در محل جانمایی دستگاه هات تپ، ناچار باشد کمی زاویه به کمر خود بدهد تا بتواند پیشروی دستگاه و عملیات را به انجام برساند. از طرفی می دانیم که این فرایند ممکن است دقایق طولانی و چه بسا چند ساعت طول بکشد. تداوم شرایط استقرار به این صورت می تواند آسیب جدی به کمر و ستون فقرات ایجاد کند. بنابراین اپراتور هات تپ باید پیش از آغاز کار نسبت به موقعیت قرارگیری اش در مقابل دستگاه هات تپ تمام ملاحظات را رعایت کند و سپس کار را شروع کند.

– فشارهای عضلانی ناشی از حمل وزن سنگین: این نکته هم از مواردی است که عدم توجه بدان می تواند آسیب های جدی به عضلات اپراتور وارد کند. در صورتی که حمل بار به صورت دستی انجام شود؛ و در شرایط مسافت زیاد یا وزن بسیار سنگین ابزار، نیروی کار دچار آسیب های عضلانی خواهند شد. در این خصوص باید تدابیری اندیشید که آسیب های وارده از این ناحیه به حداقل خود برسد. نکته مهم در درجه اول استفاده از تجهیزات و ابزاری است که حمل دستی بار را رفع می کنند. برای مثال استفاده از چرخ دستی و یا لیفتراک دستی توصیه می شود یا در صورت عدم وجود و تنها بشرطی که بار وزن متعارفی داشته باشد می توان به جای یک اپراتور از دو یا چند اپراتور استفاده کرد.

– کشیدن یا هل دادن بار سنگین: این مورد نیز از اشکالاتی است که اپراتورهای هات تپ ممکن است در حین کار انجام دهند. کشیدن بار با وزن سنگین نیز می تواند به ستون فقرات و مفاصل پا آسیب وارد کند. لذا در این خصوص نیز باید نکات ایمنی رعایت شود.

نیروی کار درگیر در فرایند هات تپ خود درگیر کار سنگین و سخت است و فرایندهای متعارف آن به خودی خود فشار زیادی بر او وارد می کنند. از این رو برای این که بتواند سلامت خود در فرایند هات تپ را حفظ کند شایسته است که تا جای ممکن از تحمیل چنین فشارهای زائدی بر بدن خود اجتناب کند تا بتواند سلامت خود را برای دراز مدت حفظ کند و هم خود بتواند سال های متمادی در زمینه انجام عملیات هات تپ فعالیت کند و هم کارفرمای خویش را برای دراز مدت از تجارب خود بهره مند سازد. از این رو حفظ نکات ایمنی و ارگونومیک در هات تپ منفعت دو طرفه دارد و کارفرمای عملیات هات تپ نیز باید حساسیت و وسواس لازم در خصوص حفظ سلامت و ایمنی نیروی کار خود را داشته باشد؛ چرا که این امر هم جزئی از تعهد حرفه ای و کاری او محسوب می شود و هم دارای شایستگی اخلاقی و انسانی خواهد بود. بدون شک تدوین دستورالعمل های ارگونومی و ایمنی و آموزش به نیروی کار، تهیه و تأمین تجهیزات و ادوات مورد نیاز و در نهایت اجرایی کردن دستورالعمل ها ضریب بهره وری عملیات هات تپ را بالا خواهد برد و از هزینه های سربار پیشگیری خواهد کرد.

اتصالات خطوط لوله چگونه نصب می شوند؟

اتصالات به منظور رفع کاستی هایم وجود در خطوط لوله مورد استفاده قرار می گیرند. به طور کلی زمانی به سراغ یک فیتینگ خطوط لوله خواهیم رفت که جریان خطوط لوله موجود دچار نقص و کاستی یی باشند، یا در صدد یک طرح توسعه ای باشیم که با استفاده از قابلیت های موجود امکان تحقق ان وجود ندارد. در این شرایط اتصالت به عنوان ابزارهای کمکی، به پشتیبانی طرح و برنامه مورد نظر ما توجیه پیدا خواهند کرد.

اتصالات خطوط لوله کارکردهای مختلفی دارند، برخی از آن ها ابزار اتصال دادن تجهیزات و ابزارها به خطوط لوله هستند. برای مثال در صددیم یک شیر تخلیه روی خطوط لوله ای ایجاد کنیم. در این شرایط از یک اتصال برای نصب شیر روی لوله بهره خواهیم گرفت. در شرایطی دیگر ممکن است نیاز به اتصال یک خط لوله روی خط لوله موجود باشیم. برای نمونه ممکن است در صدد باشیم مسیر یک خط لوله ۶ اینچی را با یک لوله ۴ اینچی ادامه دهیم. در این شرایط نیاز به یک ردیوس ۶ به ۴ خواهیم داشت.

اتصالات خطوط لوله
اتصالات خطوط لوله

اتصالات برخی اوقات به منظور فرایندهای تعمیراتی مورد استفاده قرار می گیرند. برای مثال ممکن است لوله ای دچار آسیب و خوردگی شده باشد و نیاز به تعمیر داشته باشد. در این شرایط می توان با استفاده از اتصالاتی نظیر کلمپ ناحیه آسیب دیده را پوشش داد. در برخی شرایط دیگر ممکن است نیاز به مسدود کردن خط برای انجام تعمیرات روی ناحیه آسیب دیده باشد. در این شرایط نیز از دیگر اتصالات بهره خواهیم برد.

با توجه به موارد ذکر شده می توان پی برد که اتصالات و فیتینگ ها چه کارکردهای متنوعی در خطوط لوله و مخازن دارند. از این رو می توان پی به اهمیت و جایگاه فیتینگ ها در خطوط لوله برد. با توجه به این نکات باید نسبت به نصب اتصال مناسب روی خط لوله، و نیز انجام فرایند نصب به بهترین شکل ممکن طرح و برنامه مهندسی دقیق و مشخص داشت.

انتخاب اتصال خطوط لوله

برای انجام عملیات های تعمیراتی خطوط لوله باید مطالعات و مهندسی ها به دقیق ترین شکل ممکن صورت گیرد. یکی از فازهای این مطالعات بررسی و کارشناسی در خصوص انتخاب بهترین فیتینگ برای خط لوله است. در این خصوص باید تحقیقات صورت بگیرد که برای مثال در انجام عملیات انشعاب گیری گرم یا هات تپ باید از چه نوع اتصالی بهره گرفته شود. آیا اسپلیت تی مناسب تر است یا با اتصالاتی دیگر نظیر سدل نیپل نیز می توان انشعاب گیری را با اطمینان به انجام رساند.

همچنین نکته دیگر در نوع روش انشعاب گیری خواهد بود. ممکن است نیاز داشته باشیم که انشعاب جدید از همان خروجی ولو که عملیات هات تپ روی آن انجام شده است ایجاد شود. در این صورت از اسپلیت تی با نیپل یک سر استفاده خواهد شد، اما گاهی اوقات لازم است که انشعاب از سمت جانبی نیپل به موازات خط لوله اصلی ایجاد شود. در این شرایط ساخت اسپلیت تی فرایند متفاوتی خواهد داشت و علاوه بر سر فلنج دار نیپل، باید یک خروجی دیگر روی بدنه نیپل به سایز انشعاب مورد نظر ایجاد کنیم تا خط انشعابی جدید از آن حاصل شود. در این شرایط این خط انشعابی جدید می تواند فلنج دار یا جوشی باشد. بعبارتی دیگر بسته به شرایط می توان خط لوله جدید را به انشعاب موجود جوشکاری کرد که در این شرایط دیگر نیاز به فلنج نخاوهد بود. اما گاهی اوقات بر حسب شرایط فنی و محیطی کار لازم است که مجرای انشعابی جدید نظیر فلنج دار باشد و خط لوله انشعابی به صورت مکانیکی روی اسپلیت تی نصب شود.

انتخاب نوع اتصال تا حدود زیادی به نوع فرایندی که می خواهیم انجام دهیم نیز بستگی دارد. برای مثال اگر خط لوله ای دچار آسیب و خوردگی و در نتیجه نشتی سیال باشد باید ابتدا به ساکن برنامه ریزی کرد که اساسا کدام فرایند برای رفع ایراد عملیاتی شود. رفع نشتی را گاهی اوقات چنان که اشاره شد می توان با استفاده از کلمپ نشتی گیر به انجام رساند. این فرایند تقریبا ساده ترین روش تعمیراتی است و عبارت خواهد بود از نصب مستقیم فکلمپ روی محل نشتی و بستن و پیچ و مهره کردن آن. اما اگر نیاز به عملیات استاپل و انسداد خط لوله باشد فرایند بسیار پیچیده تر خواهد شد و مستلزم دستکم ۴ اسپلیت تی خواهد شد. علاوه بر اتصالات چهارگانه اسپلیت تی، نیاز به کپ ها و پلاگ های مسدودکننده برای ممانعت از انتشار سیال از ناحیه بریده شده و جدا شده لوله نیز خواهیم داشت که این موارد را نیز باید به لیست اتصالات مورد نیاز افزود. یا ممکن است کارفرما به این جمع بندی نایل آید که خط لوله موجود فاقد توجیه فنی است و خط باید از نقطه نشتی به کل تعویض شود. در این شرایط با استفاده از روش انسداد خط، جریان را از آن نقطه به خط لوله جدید منتقل می کنیم و خط لوله موجود را از مدار خارج می کنیم. برای انجام این روش نیاز به اتصالات چهار راهی یا ۴-WAY خواهد بود تا پلاگ مسدود کننده را تمام و کمال درون خود پوشش دهند و مسیر جریان را به طور دائم از نقطه مورد نظر، از خط لوله موجود منحرف کند.

چنان که پیداست انتخاب و نوع استفاده از اتصال در عملیات های مربوط به خطوط لوله تماما مشروط به ماهیت فرایند و روشی خواهد داشت که برای انجام سرویس مورد نظر انتخاب می شود. باید این نکته را نیز افزود که ابتدا به ساکن در خصوص روش انجام کار باید مطالعات و امکان سنجی های لازم صورت گرفته شده باشد  توجیه فنی و ایمنی و اقتصادی کار لحاظ شده باشد. در این صورت می توان اتصال مورد نظر را انتخاب و مراتب ساخت و نصب و بههر گیری از ان در فرایند را به انجام رساند. اسپلیت تی، فول سدل، سدل نیپل، ولدولت، اتصال ۳-WAY، اتصال ۴-way، کلمپ، اسپلیت اسلیو و سایر اتصالات خطوط لوله مربوطه می توانند بهترین انتخاب و در عین حال بدترین و مخرب ترین اتصال برای سرویس مورد نظر تعمیراتی خط لوله به شمار روند؛ حصول هر یک از نتایج دوگانه فوق بستگی به مهارت، دانش و تجربه مجری کار خواهد داشت تا بتواند به بهترین نحو از قابلیت ها و امکانات و مشخصه های فنی این اتصالات بهره بجوید. 

جوشکاری تحت چه شرایطی در عملیات هات تپ اجرا می شود؟

جوشکاری عملیاتی است که بخش اعظمی از مراحل پیش عملیاتی هات تپ را به خود اختصاص می دهد. از جوشکاری در محل کارگاه هات تپ برای سرهم بندی و مونتاژ کردن قطعات مختلف اتصالات استفاده می شود. قطعاتی که از پیش به وسیله هوابرش یا دیگر روش های برشکاری و همچنین تراشکاری و فرزکاری به دست آمده اند با استفاده از جوشکاری به یکدیگر متصل شده و سازه ی نهایی اتصال را حاصل می کند. همین اتصالات زمانی که به منطقه ی عملیاتی و سایت خط لوله منتقل می شود باید بر روی خط لوله نصب شوند. نصب اتصالات بر روی خط لوله را به طور معمول با استفاده از جوشکاری انجام می دهند. جوشکاری اتصالات بر روی خطوط لوله دارای شرایط و دستورالعمل های خاصی است که در این نوشته به آن ها خواهیم پرداخت.

جوشکاری در هات تپ
جوشکاری در هات تپ

شرایط جوشکاری بر روی خط لوله

ضخامت خط لوله

پیش از آغاز هر گونه اقدام برای عملیات هات تپ می بایست ضخامت خط لوله را مورد بررسی قرار دهیم. اندازه گیری ضخامت خط لوله با استفاده از دستگاه های التراسونیک اندازه گیری ضخامت خطوط لوله انجام می شود. با استفاده از این دستگاه ها نیازی به بریدن لوله نخواهیم داشت. در صورتی که ضخامت لوله کمتر از میزان ایمن برای جوشکاری باشد باید از اتصالاتی استفاده کنیم که نیازی به استفاده از عملیات جوشکاری ندارند و اتصالات مکانیکی نامیده می شوند. ممکن است در نصب این اتصالات بر روی خطوط لوله نیز مشکلات و چالش هایی پیش پای پیمانکار و کارفرما وجود داشته باشد که در آن صورت، از اجرای عملیات هات تپ صرف نظر می شود. البته لغو شدن اجرای عملیات هات تپ در موارد بسیار نادر اتفاق خواهد افتاد و در بسیاری مواقع با استفاده از روش های جایگزین می توان عملیات را با موفقیت به پایان رساند.

دلیل اینکه بر روی خطوط لوله با ضخامت کم، عملیات جوشکاری را انجام نمی دهیم، آسیب به این گونه لوله ها در شرایط جوشکاری است. همان طور که می دانید حرارت حاصل از جوشکاری بسیار بالا است و این حرارت می تواند خطوط لوله کم ضخامت را با آسیب و نشتی مواجه سازد. عملیات هات تپ و تمام مراحل پیش عملیاتی آن بر روی خطوط لوله تحت فشار انجام می شوند. این بدین معنی است که در هنگام نصب اتصالات بر روی لوله، سیال در داخل لوله در جریان است. در صوری بروز هرگونه آسیب در حین عملیات جوشکاری سیال به محیط بیرونی درز کرده و این درز و نشت می تواند خطراتی را به دنبال داشته باشد.

دمای سیال

برخی از سیالات هستند که ماهیتاً دارای دمای فوق العاده بالایی هستند. دمای بالا و حرارت یکی از عوامل ایجاد آتش سوزی است. ممکن است سیال با دمای بالای خود درون خطوط لوله بدون بروز هیچ مشکلی در جریان باشد اما حرارت ثانویه عملیات جوشکاری که از دیواره ی خطوط لوله عبور کرده و به آن می رسد خارج از تلرانس حرارتی سیال برای عدم اشتعال باشد. جوشکاری بر روی خطوط لوله فولادی، آهنی و آلیاژهای فلزی انجام می شود. این فلزات رسانای خود حرارت و گرما هستند و به راحتی می توانند گرمای حاصل از جوشکاری بر روی لوله را به سیال منتقل کنند. در چنین شرایطی باید میزان دمای لازم برای خود سوزی یا خود اشتعالی سیال را در نظر داشته باشیم و اگر این میزان دما می تواند با عملیات جوشکاری به سیال منتقل شود، باید از اجرای عملیات جوشکاری بر روی خط صرف نظر کنیم.

ماهیت شیمیایی سیال

برخی سیالات دارای ماهیت هایی هستند که با استفاده از حرارت تشدید می یابد یا به نقطه ی خطر نزدیک می شود. به عنوان مثال گازها در تماس با حرارت و یا جرقه می توانند منفجر شوند. گاز شهری نمونه ای از این سیالات است. سیالات گازی علاوه بر اینکه درون خطوط لوله در جریان اند در نواحی خاصی از خط لوله نشت نیز دارند و به راحتی در محیط و اتسمفر اطراف پراکنده می شوند. پراکندگی این گازها در محیط می تواند اجرای عملیات جوشکاری بر روی خط لوله را با ریسک همراه سازد. حرارت و جرقه های ناشی از عملیات جوشکاری می تواند سبب بروز فعل و انفعلات و نیز تکمیل مثلث آتش شود و آتش سوزی و انفجار را در پی داشته باشد.

خطوط لوله پلاستیکی

در صورتی که قصد داشته باشیم اتصالات را با جوشکاری بر روی خط نصب کنیم باید خطوط لوله از جنس فولادی و آهنی و آلیاژهای مروط به این فلزات باشد. ممکن است توصر کنید که جوش بر روی لوله های پلی اتیلنی و پلاستیکی و یا چدنی امکان پذیر است اما باید بگوییم در هات تپ نمی توانیم خروجی انشعاب را با استفاده از جوشکاری ارائه دهیم. دلیل این امر میزان استحکام فوقالعاده زیادی است که در محل انشعاب نیاز داریم. پس می توان گفت با اینکه جوشکاری بر روی خطوط لوله پلاستیکی و چدنی میسر است اما در عملیات هات تپ از اتصالات مکانیکی و یا اتصالات مختص به خطوط لوله (به عنوان مثال اتصالات اسپلیت تی خطوط لوله پلی اتیلنی) استفاده می کنیم.

اجرای عملیات هات تپ یا نشت گیری در زیر سطح آب

در صورتی که بخواهیم از خطوط لوله زیر دریایی به روش هات تپ انشعاب تهیه کنیم و یا خطوط لوله زیر سطح آب را کهدچار نشتی شده اند، نشت گیری کنیم، از اتصالات مکانیکی و یا اتصالات نشت بند (leak repair) استفاده می کنیم. جوشکاری در زیر آن ممکن است در برخی مواقع ممکن است اما در عملیات هات تپ و بسته به نوع عملکردی که بر روی خط لوله داریم از جوشکاری استفاده نخواهیم کرد.

 

سیالات مایع و گازی و تفاوت آن ها در حین عملیات هات تپ

سیالات مهم ترین جزء عملیات هات تپ را تشکیل می دهند. سیالات به طور مداوم تحت تنش برشی تغییر شکل می دهند. سیالات انواع مختلفی دارند اما مهم ترین سیالاتی که در عملیات هات تپ با آن ها سر و کار داریم سیالات مایع و گازها هستند. تنش برشی بر روی یک سیال باعث حرکت یا جریان یافتن سیال می شود. سیالاتی که در صنایع مختلف به صورت مواد خام اولیه و یا محصولات اولیه و ثانویه مورد استفاده قرار می گیرند درون خطوط لوله ای در جریان اند که این خطوط در برخی مواقع نیاز به انشعاب گیری پیدا می کنند. انشعاب گیری از این خطوط به منظور انتقال این سیالات به واحد ها یا مناطق دیگر صورت می گیرد تا سایت کاری گسترش پیدا کند و یا از این سیالات به منظور خدات رسانی به عموم افراد استفاده شود.

هر کدام از سیالات مایع و گازی رفتارهای منحصری از خود بروز می دهند که در حین عملیات هات تپ باید این رفتارها را مد نظر قرار داد. توجه به این رفتارها سبب می شود اصول ایمنی مربوط به سیال در پروژه های مختلف، متفاوت باشد. ضمنا اگر بخواهیم در این مساله واکاوی بیشتری داشته باشیم و حساسیت بیشتری به خرج دهیم باید بگوییم که هر سیال چه مایع و چه گازی بسته به ماهیت خود رفتارهای ویژه ای دارد که ممکن است سیال هم نوع خود این رفتارها را نداشته باشد. به عنوان مثال متان و هیدروژن سولفید هر دو سیال گازی هستند اما سولفید هیدروژن گازی به شدت سمی و خورنده است اما متان دارای خاصیت خورندگی نمی باشند.

سیالات گازی و مایع در عملیات هات تپ
سیالات گازی و مایع در عملیات هات تپ

تفاوت سیالات گازی و مایع

فشار

فشار یک سیال در خط لوله میزان نیرویی است که به دیواره ی لوله وارد می کند. در عملیات هات تپ خروجی انشعاب مهم ترین نقطه ای است که باید در برابر فشار سیال استحکام و مقاوت کافی داشته باشد. سیالات مایع فشار بیشتری نسبت به گازها به دیواره های لوله وارد می کنند. در نقطه انشعاب نیز مایعات با تلاطم بیشتری وارد لوله انشعابی می شوند. بنابراین میزان استحکام اتصالات باید در این نقطه بیشتر باشد.

نشتی سیال

از طرفی دیگر گازها نشتی بیشتری در مقایسه با مایعات دارند. در برخی پروژه های هات تپ نشتی گازهایی مانند سولفید هیدروژن در نزدیکی محل عملیات شرایط عملیات را با سختی دوچندان همراه ساخته بود و تیم اجرایی را مجبور ساخت تا در حین اجرای عملیات از انواع ماسک های شیمیایی استفاده کنند. استنشاق گازها به راحتی اتفاق می افتد و در صورتی که افراد حاضر در فاز عملیاتی از وسایل حفاظت شخصی استفاده نکنند ممکن است به مسمومیت حاصل از استنشاق گاز مبتلا شوند.

اشتعال و آتش سوزی

گازها با سرعت بیشتری وارد واکنش های شیمیایی می شوند. اشتعال و انفجار پس از آن در حین عملیات هات تپ محتمل است اگر این عملیات با شرایط ایمن و اصول فنی انجام نشود. به عنوان مثال جوشکاری بر روی خطوط لوله ای که تحت فشار سیالات گازی هستند محتمل تر از خطوط لوله ای است که تحت فشار سیالات مایع هستد. جوشکاری در صورت ضخیم نبودن لوله، حرارت لازم برای اشتعال و انفجار گازها را تأمین می کند. این مسأله با میزان کمتری برای مایعات نیز صدق می کند. برش دستگاه هات تپ بر روی لوله نیز یکی از مراحل هات تپ است که زاینده حرارت بالایی است. این برش بر روی خطوط لوله تحت فشار سیالات گازی، باید با دقت بیشتری انجام شود.

هات تپ در چه عملیاتی استفاده می شود؟

عملیات هات تپ را می توان به صورت مستقل و همچنین به عنوان زیرمجموعه و مکمل در انواع عملیات خدمات رسان به خطوط لوله به کار برد. در عملیات هات تپ به طور کلی از دستگاهی با همین نام استفاده می کنیم که به توسط آن قادر خواهیم بود که خط لوله را برش بزنیم. برشی که با استفاده از دستگاه هات تپ بر روی خطوط لوله ایجاد می شود می تواند با مقاطع و سایزهای گوناگون اجرا شود.

عملیات مختلفی برای خدمات رسانی و تعمیرات خطوط لوله وجود دارد که می توانند در کنار دیگر اعمال و دستگاه ها از عملیات هات تپ و دستگاه آن نیز استفاده کنند. همچنین صاحبان خط لوله و تیم کنترل کننده آن، تصمیماتی مبنی بر گسترش سایت کاری خود و نیز انتقال برخی از خطوط لوله، اخذ می کنند و در این راستا متقاضی اجرای عملیات هات تپ در سایت کاری خود می شوند.

عملیات هات تپ
عملیات هات تپ

هات تپ در چه عملیاتی استفاده می شود؟

انواع عملیاتی که هات تپ می تواند به صورت مستقل و یا مکمل در آن ها اجرا شود، عبارت اند از:

  • ایجاد انشعاب جدید به منظور گسترش و انتقال خطوط لوله و بهره برداری از سیال مورد نظر در دیگر سایت ها و واحدها.
  • انسداد خط لوله
  • عملیات استاپل

الف) ایجاد انشعاب جدید

خطوط لوله در محل پالایشگاه ها، واحدهای صنعتی و پتروشیمی، نیروگاه ها و نیز خطوط لوله آب و گاز حاوی سیالاتی هستند که استفاده های گوناگونی از این سیالات خواهد شد. به عنوان مثال برخی از آن ها برای خدمات رسانی به عموم افراد استفاده می شوند (آب و گاز). برخی دیگر از این سیالات به عنوان مواد خام در بازار عرضه می شوند و برخی دیگر نیز برای ترکیب شدن با سایر سیالات و تشکیل محصولی ثانویه مورد استفاده قرار می گیرند. ممکن است تیم کنترل کننده و هدایت کننده این خطوط تصمیم بر گسترش سایت کاری خود داشته باشند و در این راستا تلاش کنند تا سایت کاری خود را گسترش دهند. به همین منظور از برخی از مهم ترین خطوط لوله را با استفاده از انشعابات جدید انتقال می دهند.

انشعاب گیری از این لوله ها با استفاده از جدیدترین روش انشعاب گیری، یعنی عملیات هات تپ انجام می شود.

ب)انسداد خط لوله 

برعکس شرایط فوق، در برخی مواقع نیاز است تا یکی از خطوط لوله را مسدود کنند و مسیر سیال را از قسمتی از خطوط لوله به بخشی دیگر منتقل نمایند. به همین منظور از عملیات هات تپ به عنوان عملیات مکمل استفاده می کنند. هات تپ در چنین شرایطی تکمیل کننده ی عملیات های استاپ یا انسداد خط لوله است. این عملیات دارای اتصالات خطوط لوله است که با دیگر اتصالات خطوط لوله قدری متفاوت اند. این اتصالات در قسمت زیرین خود دارای کلاهکی هستند. در واقع این اتصالات از درون دارای محفظه ای هستند که محل قرار گیری پلاگ های مسدود کننده خط لوله است. این پلاگ ها توسط دستگاهی به نام دستگاه استاپل درون لوله جایگذاری می شود و خط را برای همیشه مسدود می سازد. در ابتدای این عملیات و پیش از جاسازی پلاگ درون خط لوله از عملیات هات تپ به منظور برش دادن خط لوله استفاده می شود. تفاوت عملیات هات تپ در این عملیات با دیگر اعمال در این است که با استفاده از دستگاه هات تپ می بایست دو حفره را در دو سوی دیواره ی لوله ایجاد کنیم تا بستر و فضای مناسب برای لانه گزینی پلاگ مسدود کننده وجود داشته باشد.

ج)  عملیات استاپل

استاپل به مسدودسازی موقت خط لوله اطلاق می شود. این عملیات به منظور تعمیر و بهبود بخشی به خطوط لوله ای که در  برخی مواضع دچار آسیب دیدگی شده اند، انجام می شود. در استاپل، با استفاده از عملیات هات تپ، چهار حفره را در دو سمت منطقه ی آسیب دیده اجرا می کنند. دو حفره مخصوص ایجاد مسیری فرعی به نام بای پس است. با استفاده از بای پس مسیر سیال را از موضع آسیب دیده منحرف می کنند. و با استفاده از دو حفره ی دیگر مسیر ورود سیال به موضع آسیب دیده را به صورت موقتی مسدود ساخته و سپس با شیرهای ایزوله این منطقه را عاری از سیال می سازند. سپس لوله آسیب دیده از با استفاده از دستگاه های برش از خط لوله جداکرده و لوله جدید و بدون نقصی را جایگزین آن می کنند. پس از جوشکاری یا اتصال لوله جدید به خط لوله، پلاگ های مسدود کننده موقت را از محل خود خارج می کنند و جریان را درون خط اصلی برقرار می سازند. در چنین شرایطی دیگر نیازی به استفاده از بای پس نخواهد بود و این لوله را نیز از فاز عملیاتی جدا می کنند و خط لوله را به شکل اولیه خودباز می گرداند.

استفاده از عملیات هات تپ به صورت روز افزون در سراسر جهان و ایران در حال افزایش است. هات تپ نسبت به دیگر روش های انشعاب گیری مزیت هایی دارد که از جمله آنها می توان به عدم توقف در سرویس دهی خط لوله و سرعت اجرای عملیات انشعاب گیری اشاره کرد. 

شیر توپی Ball Valve و کاربرد آن در هات تپ

شیر توپی Ball valve نمونه ای از شیرهای گردان است که با استفاده از آن می توان جریان عبور سیالات مختلف را قطع و وصل کرد. در مرکز مجرای شیر توپی یا بال ولو قطعه ی کروی شکلی وجود دارد. این قطعه ی کروی شکل در مرکز خود روزنه ای دارد که باز یا بسته بودن این روزنه جریان سیال را برقرار ساخته و یا مسدود می کند. این روزنه را می توان با ۹۰ درجه چرخش و به صورت ربع گرد مسدود و یا باز کرد. در عملیات هات تپ که بر روی خطوط لوله ی مختلف اجرا می شود از شیر توپی یا بال ولو استفاده می شود. در عملیات هات تپ از خطوط لوله ی مختلف در سایت های گوناگون مثل پالایشگاه ها و مجتمع های پتروشیمی انشعاب تهیه می کنیم. تهیه انشعاب به شیوه ی هات تپ در مجاورت سیال درون لوله انجام می شود. بدیهی است که برای ایجاد انشعاب باید حفره ای به اندازه ی مقطع لوله ی انشعابی بر روی لوله ایجاد کنیم تا به سیال درون لوله دسترسی داشته باشیم و سپس آن را به درون لوله ی انشعابی هدایت کنیم. در عملیات هات تپ این حفره را بر روی خطوط لوله ی تحت فشار ایجاد می کنیم. بهره برداری از این خطوط در حین اجرای عملیات هات تپ متوقف نمی شود و در نقاط پایین دست خط لوله همچنان می توان از سیال بهره برداری کرد. اما سوارخ کردن لوله ای درون آن سیال با فشار مشخصی در جریان است، نیاز به ساز و کاری دارد که با استفاده از آن بتوان مانع از خروج سیال به بیرون از محیط لوله شد و از نشت آن جلوگیری کرد. همچنین در کنار سیستم نشت بندی باید سیستم دیگری وجود داشته باشد که با استفاده آن بتوان جریان سیال را کنترل و قطع و وصل کرد.

شیر توپی Ball valve
شیر توپی Ball valve

در عملیات هات تپ نشت گیری محل حفره بر عهده ی اتصالات خطوط لوله است که انواع مختلفی دارند و هر کدام به نحوی محل برش هات تپ را آب بندی و نشت گیری می کنند.

همچنین کنترل و قطع و وصل کردن جریان سیال در عملیات هات تپ بر عهده ی ولو یا شیر صنعتی است که شیر توپی یا بال ولو یکی از انواع ولوهایی است که در عملیات هات تپ مورد استفاده قرار می گیرد و موضوع مورد بررسی ما در این نوشته است.

حفره ای که بر روی لوله ایجاد می شود (برش لوله) نیز به توسط دستگاه هات تپ ایجاد می شود. این دستگاه دارای اجزای برشی است که با استفاده از آن برشی بر روی لوله ایجاد خواهد شد. این برش به صورت دایره ای است و مقطع آن با مقطع لوله ی انشعابی برابر است.

شیرهای توپی را در دسته ی شیرهای on/off قرار می دهند و کاربری آن ها با کنترل ولوها متفاوت می باشد. 

شیر توپی Ball Valve

شیر توپی یکی از انواع ولوهایی است که بر روی خطوط لوله مورد استفاده قرار م یگیرد و با استفاده از آن می توان جریان سیال را قطع و وصل کرد و یا میزان فشار سیال را با استفاده از آن کنترل کرد. شیر توپی نسبت به دیگر انواع ولوها پرکاربرد تر است و دلیل این کاربرد زیاد نیز عمر طولانی، دوام بالا و آب بندی قابل قبول است.

از بال ولوها در مسیر سیالاتی با آلودگی بالا استفاده می شود. این شیرها در برابر این جریانات مقاومت بیشتری از خود نشان می دهندو همچنین زمانی که فشار سیال بالا باشد شیرهای توپی را در مسیر سیال نصب می کنند و با استفاده از آن جریان را تحت کنترل می گیرند. مقاومت شیر توپی در برابر فشار بالای سیال بسیار مناسب است.

همان طور که می دانید آب بندی سیالات گازی نسبت به آب بندی سیالات مایع حساس تر و سخت است. شیر توپی این عمل را در مسیر سیالات گازی به خوبی انجام می دهد و همان طور که اشاره کریدم از میزان آب بندی بالایی برخوردار است.

این شیرها وزن کمی دارند و نصب آن ها بر روی خط لوله، نیاز به نیروی بارگیری چندانی ندارد. همچنین نصب آن ها بر روی خط لوله ساده است.

بال ولوهای چند راهی نیز وجود دارند که با استفاده از آن می توان مسیر جریان سیال را کنترل کرد و به آن جهت داد.

شیرهای توپی را در مباحث ابزار شناسی و ابزار دقیق با شکل زیر می شناسند.

نماد شیر توپی
نماد شیر توپی

 

نحوه ی عملکرد شیر توپی Ball valve

برای درک بهتر عملکرد شیرهای توپی بهتر است تا ابتدا قطعه ی متحرک و کروی شکل این شیرها را مورد بررسی قرار دهیم.

یک قطعه ی کروی یا توپی را تصور کنید که بر روی آن حفره ای وجود دارد. ای حفره در شیرهای توپی محل عبور سیال از درون شیر است. قطعه ی کروی شکل شیرهای توپی در مرکز محفظه ی شیر وجود دارد. با چرخش اهرم شیر این قطعه به میزان ۹۰ درجه (ربع گرد) می چرخد. چرخش این قطعه سبب می گردد تا حفره ی مرکزی آن در مسیر جریان سیال و یا با ۹۰ درجه اختلاف خارج از مسیر آن قرار گیرد.

باز و بسته شدن اهرم شیر یا به صورت دستی انجام می شود یا موتورهای متحرکی را به آن متصل می کنند تا در صورت لزوم شیر را از راه دور کنترل کنند.

شیرهای توپی باید همیشه در حالت باز و یا بسته قرار داشته باشند که چرا نیمه باز بودن آن ها می تواند به شیر آسیب وارد کند.

شیر توپی دارای اهرمی به منظور باز یا بستن شیر است که از طریق یک  گیربکس به ساقه ی شیر تصل می شود و حرکات آن می تواند توپی شیر را بگرداند. در واقع با حرکت اهرم به اندازه ی یک قوس ۹۰ درجه ای شیر باز و بسته می شود.

در صورتی که شیرهای توپی در حالت باز قرار داشته باشند باعث افت جریان سیال می شوند و دلیل آن نیز کوچک بودن مجرای عبوری سیال نسبت به مجرای لوله است. در صورت طراحی و انتخاب غلط این کاهش فشار در برخی مواقع می تواند تلاطم سیال را به دنبال داشته باشد. (reduce bore)

در صورتی که مساحت مجاری شیر توپی با مساحت مجاری لوله یکی باشد می توان لوله را با استفاده از عملیات پیگ رانی تمیز کاری و یا بازرسی کرد.

شیرهای توپی را می توان با تزریق گریس آب بندی کرد. پایه گریس های تزریقی برای آب بندی بال ولو ها سینتتیک است.

شیرهای توپی را براساس نوع ساخت بدنه و نیز طراحی توپی به دو گروه تقسیم می کنند.

تقسیم بندی بال ولوها بر اساس ساخت بدنه

  • Top entry
  • Side entry
  • Welded body
  • شیر یک تکه
  • شیر دو تکه
  • شیر سه تکه

تقسیم بندی بال ولوها بر اساس طراحی توپی

  • فلوتینگ
  • ترونیون
  • Reduce bore
  • Full bore
  • و بال ولو v شکل

کف تراشی در کارگاه هات تپ

کف تراشی در کارگاه هات تپ برای ساخت انواع قطعات و تجهیزات مورد نیاز در عملیات هات تپ استفاده می شود. براده برداری از سطوح رویی یک قطعه، کف تراشی نامیده می شود. کف تراشی با استفاده از دستگاه فرز انجام می شود. شکل دهی به انواع تجهیزات و قطعات را می توان با این عملیات ممکن ساخت. با استفاده از دستگاه فرز می توان اعمل مختلفی را بر روی قطعات گوناگون پیاده کرد. کف تراشی یکی از این اعمال است.

کف تراشی
کف تراشی

کف تراشی را به منظور صاف و هموار کردن سطح، وجوه و ابعاد یک قطعه به کار می برند. این عملیات پیش از شکل دهی به قطعه ی مورد نظر انجام می شود تا فرم دهی به آن با نهایت کیفیت حاصل شود. کف تراشی را می توان با استفاده از ماشین فرز عمودی، افقی و یا یونیورسال انجام داد. استفاده از هر کدام این دستگاه ها شرایط کف تراشی را تغییر می دهد.

تنظیمات دستگاه و تنظیمات قطعه کار در کف تراشی با دستگاه فرز افقی حائز اهمیت است.

در کف تراشی با دستگاه فرز عمودی نیز به تجهیزات مخصوصی نیاز داریم از جمله کف تراش تیغچه دار و تیغه فرز انگشتی.

برای اطمینان از تراز بود تیغه دستگاه با سطح قطعه ی پایه می توان از یک تکه کاغذ استفاده کرد. حداقل فاصله ای که باید بین تیغه ی دستگاه فرز و سطح قطعه ی کار وجود داشته باشد به اندازه ی ضخامت یک برگ کاغذ است.

براده برداری با دستگاه فرز به دو شکل انجام می شود

  • براده برداری نوع فشاری یا همراه
  • و براده برداری در جهت مخالف یا معکوس

سطوح تخت و شیب دار، سطوح منحنی و انواع شیارها با استفاده از تیغه ها کف تراشی دستگاه فرز به وجود می آیند.

روش براده برداری همراه

در این روش حرکت قطعه بر روی میز کار و همچنین جهت دوران تیغه فرز به صورت همسو می باشد. براده برداری در این روش با ضخامت زیادی انجام می شود. لبه های برنده ی تیغه ی فرز در این روش سر نمی خورند. در واقع می توان گفت صافی سطح در این روش نسبت به روش معکوس بهتر و بیشتر است.

قطعات نازک را با استفاده از این روش می توان براده برداری کرد چرا که در این روش حرکت تیغه سعی در فشردن هرچه تمام قطعه به میز کار دارد. البته باید توجه داشت که برای استفاده از این روش بهتر است تا لقی میز کار را بگیریم.

از این روش در براده برداری قطعاتی با سطح سخت و ریخته گری شده استفاده نمی شود.

روش براده برداری معکوس

در این روش قطعه کار در جهت مخالف دوران تیغه ی فرز حرکت می کند. نیروی ناشی از برش در این روش قطعه را از میز کار جدا می کند. موج دار شدن سطح قطعات در این روش امری معمولی و رایج است.

لقی بین پیچ و مهره در دستگاه باید در هنگام کار با این روش حتما گرفته شود.

براده برداری در این روش و بخصوص در ابتدای کار بسیار نازک است. همچنین سر خوردن های مکرر در این کار خطوط برجسته ای را بر روی قطعه ی پایه ایجاد می کند.

نکاتی در رابطه با کف تراشی

در این عملیات به هر دو روش، این نحوه ی حرکت قطعه نسبت به دستگاه است که معکوس یا همراه بودن شیوه ی عملیات را مشخص می کند.

جهت دوران میله ی فرز باید هماهنگ با جهت قرار گرفتن تیغه های فرز روی میله فرز گیری باشد. خطوط برجسته ای که در روش معکوس ایجاد می شوند قابل بهبود اند. به این منظور باید اهرم های محکم کننده ی میز ماشین را به صورت صحیح محکم کنیم.

ابعاد وجود و سطح قطعه را با استفاده از کولیس خط کشی کرده و این قسمت ها با استفاده از کات کبود، دوه یا ماژیک رنگ می کنیم تا عملیات کف تراشی را با دقت بیشتری انجام دهیم.

استفاده از عملیات کف تراشی در کارگاه هات تپ

در کارگاه هات تپ برای ساخت گیبرکس دستگاه هات تپ از عملیات کف تراشی استفاده می کنند. ابتدا سطح قطعه ی مورد نظر را شکل داده و شکل دهی نهایی را با تراشکاری انجام می دهد. در واقع با استفاده از کف تراشی می توانیم محفظه ای را که گیربکس درون آن جای میگیرد، به صورت ابتدایی شکل دهی کنیم. چرخ دنده های گیربکس نیز با استفاده از این عملیات و با دستگاه فرز ایجاد شده و شکل می گیرند.

کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار در کارگاه هات تپ

بنابر دستور وزارت کار و رفاه اجتماعی و همچنین با استناد بر ماده ۲ آیین نامه حفاظت فنی و بهداشت کار، هر کارگاهی که تعداد اعضای آن ۲۵ نفر یا بیشتر باشد، تشکیل کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار بر عهده ی کارفرمای کارگاه قرار خواهد گرفت. این کمیته دارای ۵ عضو است که این اعضا در کنار یکدیگر وظایفی را در جهت بهبود فعالیت های کاری و بهداشتی کارگاه، انجام می دهند. کارگاه هات تپ نیز بسته به تعداد اعضای خود و با توجه به تعدد و سختی عملیات اجرایی درون کارگاه و فاز عملیاتی خود نیاز به تشکیل این کمیته خواهد داشت.

کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار

اعضای کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار

– کارفرما و یا نماینده ای که به صورت تام الاختیار از طرف کارفرما انتخاب شده باشد.
– نماینده ای که از طرف کارگران انتخاب شده باشد.
– مدیر فنی
– مسئول حفاظت فنی
– مسئول بهداشت

وظایف کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار

در این کمیته مشکلات کاری و بهداشتی موجود در محیط کار به اشتراک گذاشته می شود و سپس راه حلی برای رفع و رجوع کردن این مشکل ارائه می شود.
در صورت مراجعه کارشاناسان و بازرسین سازمان بهداشت، همکاری و مساعدت لازم از طرف کمیته حفاظت فنی صورت خواهد گرفت.
قوانین و موازین فنی و بهداشتی نیاز به آموزش و توجیه پذیری کارکنان و کارگران دارد. توجیه این مسأله بر عهده ی اعضای کمیته حفاظت فنی خواهد بود.
اعضای این کمیته در جهت بهبود امور و صحت عملکرد کاری در محیط کارگاه، کارفرما را یاری می دهند. استفاده از لوازم و تجهیزات نیز نیاز به نظارت و توجه ویژه ای دارد که اعضای کمیته حفاظت فنی کارفرما را در این امر یاری رسانی می کنند.
کارگرانی که در امر بهداشت کاری رغبت و جدیت زیادی دارند می توانند با پیشنهاد کمیته حفاظت فنی از طرف کارفرما تشویق شوند.
محیط کاری و نوع کار می تواند موجب بروز بیماری کارگران و کارکنان شود. این کمیته با پیگیری های مکرر خود می تواند معاینات ادواری را برای اطمینان از سلامت افراد حاضر در کارگاه ترتیب دهد. این معاینات می توانند به عنوان سنجش های استخدامی نیز مورد استفاده قرار گیرند تا افرادی که سلامت فیزیکی و روانی لازم برای کار در محیط کاری مورد نظر را دارند استخدام شوند.
اعضای کمیته حفاظت فنی به مانند بازرسینی عمل می کنند که بر وسایل و ابزارآلات کاری را به صورت ادواری چک می کنند و بر حسن استفاده از این ابزارآلات و تجهیزات حفاظت از بهداشت نظارت دارند.
در محیط کار همواره مسائل و حوادثی در حال رخداد است که آمارگیری و ثبت آن ها می تواند در بهبود و جلوگیری از این مسائل و حوادث مفید واقع شود. بنابرانی ثبت حوادث، جراحات و بیماری های ناشی از کار می تواند ضریب تکرار و ضریب شدت سالانه حوادث را مشخص کند.
نصب پوسترهای آموزشی در محیط کار می تواند در پیشگیری از رخدادهای ناگوار مفید باشد. نصب این پوسترها بر عهده ی کمیته ی حفاظت فنی و بهداشت کار خواهد بود.
در هر محیط کاری کانون های خطر متعددی وجود دارند که کارکنان باید از محل آن ها مطلع باشند تا با ایمنی بیشتری عمل کنند. اطلاعات لازم در رابطه با این کانون ها توسط کمیته ی مذکور به کارکنان ارائه می شود.
نظم و ترتیب و نحوه ی آرایش مواد اولیه و همچنین نحوه ی صحیح نگهداری از ماشین آلات و چگونگی استقرار آن ها نیز باید توسط این کمیته به افراد آموزش داده شود و پس از آن نظارت های مکرر بر این امر صورت گیرد. اعضای این کمیته می توانند در جهت نگهداری و چگونگی استقرار مواد اولیه و ماشین آلات دستورالعمل هایی تنظیم کنند و کارکنان را مکلف به اجرای این دستورالعمل ها برای نگهداری و استقرار ماشین آلات و مواد اولیه کنند.

جلسات کمیته حفاظت فنی

اعضای این کمیته موظفند جلسات دوره ای خود را حداقل یک بار در هر ماه برگزار کنند. در اولیت جلسه ای که اعضای این کمیته تشکیل می دهند باید یکی از اعضا را به عنوان دبیر کمیته انتخاب کنند. پس از آن تعیین جلسات و زمان تشکیل آن را دبیر کمیته تعیین خواهد کرد و دیگر اعضا باید با او همکاری لازم را داشته باشند. البته در مواقع ضرور کارفرما نیز می تواند درخواست جلسات اضطراری و زودتر از موعد را داشته باشد. نسخه ای از تصمیمات این کمیته توسط کارفرما به اداره کار محل ارسال می شود.
تشکیل این کمیته به هیچ عنوان از مسئولیت ها و وظایف کارفرما نمی کاهد و کارفرما مکلف است در تمامی امور وظایف خود را بدون کم و کاست در قبال کارکنان و کارگاه تشکیل شده اجرا کند.
اعضای کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار باید تأیید صلاحیت شوند. صلاحیت این افراد با استفاده از مدارکی تأیید و یا رد می شود که کارفرما به اداره کار می فرستد.

کمیته حفاظت فنی در کارگاه هات تپ

کارفرمای عملیات و کارگاه هات تپ نیز در صورتی که تعداد اعضای حاضر در آن به ۲۵ نفر یا بیشتر برسد مکلف به تشکیل این کمیته می باشد. در کارگاه هات تپ عملیات متعددی انجام می شود که هر کدام از آن ها اصول ایمنی و بهداشتی مربوط به خود را می طلبند. همچنین کارگاه های هات تپ محل استقرار و نگهداری انواع ماشین آلات، ابزار آلات CNC و پرتابل و همچنین ادوات و ابزار آلات کاری مربوط به هر عملیات است که نگهداری و اسقرار هر کدام از آن ها شرایط ویژه و منحصری دارد و باید طبق دستورالعمل های تنظیم شده انجام شود. تشکیل کمیته حفاظت ایمنی و بهداشت کار در چنین محیط پر آمد و شدی که در بر گیرنده ی اعمال بسیار است ضروری بوده و کیفیت عملکرد و همچنین ایمنی را در پی خواهد داشت.

اسپلیت اسلیو و نشت گیری از خطوط لوله

اسپلیت اسلیو یکی از انواع اتصالات نشت بند است که برای نشت گیری از خطوط لوله کاربرد دارد. اسپلیت اسلیو را اتصال نشت بند یا Leak Repair می نامند. از این اتصال در زمان آسیب به خطوط لوله استفاده می شود.

خطوط لوله در صنایعی پالایشگاهی، نیروگاهی و به خصوص نیروگاه سیکل ترکیبی، واحدها و صنایع پتروشیمی و همچنین خطوط لوله ی خدمات رسان شهری (آب و گاز) مورد استفاده قرار می گیرند. از این خطوط برای انتقال سیالات گازی و مایع استفاده می کنند. خطوط لوله ی انتقال سیالات در این صنایع با جنس های مختلف از فولادی و آهنی گرفته تا چدنی و پلاستیکی و سیمانی مورد استفاده قرار می گیرد. این خطوط برای انتقال سیالات به طرق مختلفی لوله گذاری می شوند و انتقال می یابند. لوله گذاری این خطوط می تواند در زیر سطح زمین، زیر سطح آب، روی سطح زمین و یا در ارتفاعات انتقال یابند. در هر کدام از این شرایط ممکن است آسیب ها و صدماتی متوجه لوله شوند. این آسیب ها می توانند از طریق اکسیژن جو و شرایط اتمسفریک رخ دهند و لوله را دچار خوردگی و پوسیدگی کنند. همچنین برخورد اشیاء و عوامل دیگر می تواند لوله را به صورت موضعی دچار آسیب دیدگی کند.

اسپلیت اسلیو و نشت گیری از خطوط لوله
اسپلیت اسلیو و نشت گیری از خطوط لوله

 این آسیب دیدگی ها گاهی به حدی شدید هستند که لوله را از مسیر و موضع خود خارج می کنند و نشتی های گسترده ای را در پی خواهند داشت. در چنین شرایطی باید خط لوله را ایزوله کرده و جریان سیال درون آن را متوقف کنند تا لوله را تعمیر کرده و لوله ی جدیدی را جایگزین آن سازند تا خط لوله به شرایط اولیه ی خود بازگردد. البته در برخی موارد نیز می توان با استفاده از عملیات استاپل و بدون خارج کردن لوله از سرویس دهی عملیات تعویض لوله و تعمیر خط را انجام داد که توضیح آن از موضوع این نوشته خارج است.

نشت گیری از خطوط لوله با اتصالات نشت بند

در صورتی که آسیب خط لوله به صورت جزئی رخ دهد و نشتی گسترده نباشد، از اتصالات نشت بند برای نشت گیری از خطوط لوله استفاده می شود. در صورتی که نشتی گسترده نباشد توجیه اقتصادی در تعویض موضعی لوله نخواهیم داشت و بهتر است خط لوله را با کم ترین هزینه تعمیر کنیم. در چنین شرایطی از اتصالات نشت بند استفاده می کنیم. یکی از این اتصالات اسپلیت اسلیو است. اسپلیت اسلیو ساختاری به مانند اسپلیت تی مکانیکی دارد با این تفاوت که استفاده از قطعات آب بند درون آن مرسوم است.

ساختار اسپلیت اسلیو

اسپلیت اسلیو نیز دارای دو پد است. اسپلیت اسلیو را معمولاً به صورت مکانیکی می سازند. دلیل این امر این است که از اسپلیت اسلیو بر روی خطوط لوله ای استفاده می شود که امکان اجرای عملیات جوشکاری بر روی این خطوط میسر نیست. به طور مثال در نشت گیری از خطوط لوله ای که در زیر سطح آب و در دریاها هستند نمی توان از اسپلیت اسلیو به صورت جوشی استفاده کرد. در این شرایط اسپلیت اسلیو را به صورت مکانیکی می سازند تا با استفاده از پیچ و مهره بتوان اتصال نشت بند را بر روی خط لوله نصب کرد.

بنابراین لبه های اتصال اسپلیت اسلیو را طوری می سازند که محلی برای بستن پیچ و مهره ها باشد. هر دو پد اسپلیت اسلیو نیمی از محور لوله را پوشش می دهند و زمانی که با پیچ و مهره در کنار هم بسته می شوند لوله را به صورت تمام و کمال در محل آسیب دیده و دارای نشتی پوشش می دهند. قسمت داخلی پدها در اتصال اسپلیت اسلیو دارای پوشش لاستیکی مقاومی است که نسبت به دما و ماهیت سیال مقاوم است و با آن وارد واکنش نمی شود. همچنین استفاده از قطعات آب بند در نقاط ابتدایی و انتهایی نشست اتصال بر روی لوله استفاده می شود. این قطعات نیز در برابر ماهیت شیمیایی سیال و میزان دمای آن مقاومت لازم و حداکثری را دارند. با استفاده از این دو مزیت می توان گفت میزان نشت گیری اتصال به حد نهایی و صد در صدی خواهد رسید.

این اتصالات می توانند توسط فلنج های کور مسدود شوند. البته از این اتصالات در انشعاب گیری از خطوط لوله ی زیر دریا نیز استفاده می شود. ساختار اسپلیت اسلیو به گونه ای است که می تواند در محیط آبی میزان نشت گیری بالایی داشته باشد.