هات تپ در چه عملیاتی استفاده می شود؟

عملیات هات تپ را می توان به صورت مستقل و همچنین به عنوان زیرمجموعه و مکمل در انواع عملیات خدمات رسان به خطوط لوله به کار برد. در عملیات هات تپ به طور کلی از دستگاهی با همین نام استفاده می کنیم که به توسط آن قادر خواهیم بود که خط لوله را برش بزنیم. برشی که با استفاده از دستگاه هات تپ بر روی خطوط لوله ایجاد می شود می تواند با مقاطع و سایزهای گوناگون اجرا شود.

عملیات مختلفی برای خدمات رسانی و تعمیرات خطوط لوله وجود دارد که می توانند در کنار دیگر اعمال و دستگاه ها از عملیات هات تپ و دستگاه آن نیز استفاده کنند. همچنین صاحبان خط لوله و تیم کنترل کننده آن، تصمیماتی مبنی بر گسترش سایت کاری خود و نیز انتقال برخی از خطوط لوله، اخذ می کنند و در این راستا متقاضی اجرای عملیات هات تپ در سایت کاری خود می شوند.

عملیات هات تپ
عملیات هات تپ

هات تپ در چه عملیاتی استفاده می شود؟

انواع عملیاتی که هات تپ می تواند به صورت مستقل و یا مکمل در آن ها اجرا شود، عبارت اند از:

  • ایجاد انشعاب جدید به منظور گسترش و انتقال خطوط لوله و بهره برداری از سیال مورد نظر در دیگر سایت ها و واحدها.
  • انسداد خط لوله
  • عملیات استاپل

الف) ایجاد انشعاب جدید

خطوط لوله در محل پالایشگاه ها، واحدهای صنعتی و پتروشیمی، نیروگاه ها و نیز خطوط لوله آب و گاز حاوی سیالاتی هستند که استفاده های گوناگونی از این سیالات خواهد شد. به عنوان مثال برخی از آن ها برای خدمات رسانی به عموم افراد استفاده می شوند (آب و گاز). برخی دیگر از این سیالات به عنوان مواد خام در بازار عرضه می شوند و برخی دیگر نیز برای ترکیب شدن با سایر سیالات و تشکیل محصولی ثانویه مورد استفاده قرار می گیرند. ممکن است تیم کنترل کننده و هدایت کننده این خطوط تصمیم بر گسترش سایت کاری خود داشته باشند و در این راستا تلاش کنند تا سایت کاری خود را گسترش دهند. به همین منظور از برخی از مهم ترین خطوط لوله را با استفاده از انشعابات جدید انتقال می دهند.

انشعاب گیری از این لوله ها با استفاده از جدیدترین روش انشعاب گیری، یعنی عملیات هات تپ انجام می شود.

ب)انسداد خط لوله 

برعکس شرایط فوق، در برخی مواقع نیاز است تا یکی از خطوط لوله را مسدود کنند و مسیر سیال را از قسمتی از خطوط لوله به بخشی دیگر منتقل نمایند. به همین منظور از عملیات هات تپ به عنوان عملیات مکمل استفاده می کنند. هات تپ در چنین شرایطی تکمیل کننده ی عملیات های استاپ یا انسداد خط لوله است. این عملیات دارای اتصالات خطوط لوله است که با دیگر اتصالات خطوط لوله قدری متفاوت اند. این اتصالات در قسمت زیرین خود دارای کلاهکی هستند. در واقع این اتصالات از درون دارای محفظه ای هستند که محل قرار گیری پلاگ های مسدود کننده خط لوله است. این پلاگ ها توسط دستگاهی به نام دستگاه استاپل درون لوله جایگذاری می شود و خط را برای همیشه مسدود می سازد. در ابتدای این عملیات و پیش از جاسازی پلاگ درون خط لوله از عملیات هات تپ به منظور برش دادن خط لوله استفاده می شود. تفاوت عملیات هات تپ در این عملیات با دیگر اعمال در این است که با استفاده از دستگاه هات تپ می بایست دو حفره را در دو سوی دیواره ی لوله ایجاد کنیم تا بستر و فضای مناسب برای لانه گزینی پلاگ مسدود کننده وجود داشته باشد.

ج)  عملیات استاپل

استاپل به مسدودسازی موقت خط لوله اطلاق می شود. این عملیات به منظور تعمیر و بهبود بخشی به خطوط لوله ای که در  برخی مواضع دچار آسیب دیدگی شده اند، انجام می شود. در استاپل، با استفاده از عملیات هات تپ، چهار حفره را در دو سمت منطقه ی آسیب دیده اجرا می کنند. دو حفره مخصوص ایجاد مسیری فرعی به نام بای پس است. با استفاده از بای پس مسیر سیال را از موضع آسیب دیده منحرف می کنند. و با استفاده از دو حفره ی دیگر مسیر ورود سیال به موضع آسیب دیده را به صورت موقتی مسدود ساخته و سپس با شیرهای ایزوله این منطقه را عاری از سیال می سازند. سپس لوله آسیب دیده از با استفاده از دستگاه های برش از خط لوله جداکرده و لوله جدید و بدون نقصی را جایگزین آن می کنند. پس از جوشکاری یا اتصال لوله جدید به خط لوله، پلاگ های مسدود کننده موقت را از محل خود خارج می کنند و جریان را درون خط اصلی برقرار می سازند. در چنین شرایطی دیگر نیازی به استفاده از بای پس نخواهد بود و این لوله را نیز از فاز عملیاتی جدا می کنند و خط لوله را به شکل اولیه خودباز می گرداند.

استفاده از عملیات هات تپ به صورت روز افزون در سراسر جهان و ایران در حال افزایش است. هات تپ نسبت به دیگر روش های انشعاب گیری مزیت هایی دارد که از جمله آنها می توان به عدم توقف در سرویس دهی خط لوله و سرعت اجرای عملیات انشعاب گیری اشاره کرد. 

عملیات هات تپ و انشعاب گیری از خطوط لوله

عملیات هات تپ در واقع کار گرمی است که بستر مناسب برای تهیه ی انشعاب از خطوط لوله ی تحت فشار را فراهم می کند. پروسه ی هات تپ به این صورت است که برای انشعاب گیری از یک لوله، ابتدا برشی را بر روی آن ایجاد می کنند. این برش بدون توقف در سرویس دهی لوله، ایجاد می شود. عدم توقف در سرویس دهی لوله از بروز خسارت ها و غرامت های مالی جلوگیری می کند. خارج کردن لوله از سرویس دهی موجب قطع خدمات رسانی لوله و یا بهره برداری از آن می شود. توقف در بهره برداری از لوله قراردادهای ذیربط را تحت تأثیر قرار داده و صاحبان خط لوله را متحمل زیان خواهد کرد. عملیات هات تپ روشی به روز است که مهم ترین وجه عملکردی آن انشعاب گیری از خطوط لوله است. اما انشعاب گیری با استفاده از روش هات تپ مزیت هایی دارد که این مزیت ها موجب گستردگی اجرای عملیات هات تپ در سراسر جهان شده است. این مزیت ها عبارت اند از:

  • عدم توقف در سرویس دهی خط لوله و به تبع آن عدم افت در بهره برداری و خدمات رسانی در نقاط پایین دست خط.
  • صرفه جویی اقتصادی
  • صرفه جویی در وقت و انرژی
عملیات هات تپ و جوشکاری اسپلیت تی
عملیات هات تپ و جوشکاری اسپلیت تی

چگونگی اجرای عملیات هات تپ

پیش از اجرای عملیات هات تپ می بایست مؤلفه هایی را به منظور پردازش و ساخت تجهیزات مورد نیاز در عملیات به دست آوریم.

خطوط لوله ای که عملیات هات تپ بر روی آن انجام می شود درون پالایشگاه ها، مجتمع های پتروشیمی و صنعتی و همچنین در سطح شهرهای مختلف قرار دارند. درون این خطوط لوله، نفت و مشتقات آن، آب شرب، گاز شهری و دیگر سیالات مایع و گازی با خاصیت ها و ماهیت های شیمیایی مختلف در جریان اند.

هر کدام از این سیالات، در هر خط لوله ای جریان داشته باشند، ماهیت جداگانه ای به عملیات می دهند. یک عملیات با ریسک بیشتر و دیگری با رسیک و خطر کمتر.

عملیات هات تپ با جمع آوری اطلاعات از روی خط لوله، کلید می خورد. این اطلاعات شامل مؤلفه هایی مثل ماهیت، فشار و دمای سیال هستند. همچنین پارامترهایی در مورد خط لوله که شامل جنس لوله، سایز و ضخامت آن است، مورد بررسی قرار می گیرد.

این پارامترها و فاکتورهای اندازه گیری شده را با سایز لوله ی انشعابی منطبق می سازند و در نهایت اقدام به ترسیم نقشه ی اتصالات می کنند.

اتصالات

اتصالات را در محل کارگاه هات تپ و از روی قالب به دست آمده از نقشه های تیم فنی و مهندسی، می سازند. با استفاده از اعمالی همچون تراشکاری، برش کاری، فرزکاری، پخ زنی، سنگ زنی و جوشکاری در نهایت سازه هایی به دست می آید که اتصالات خطوط لوله نامیده می شوند.

اتصالات را پیش از شروع عملیات هات تپ بر روی خط لوله و در قسمتی که قرار است برش هات تپی ایجاد شود، نصب می کنند. زمانی که انشعابی را از خط لوله خارج می کنیم باید این اطمینان را داشته باشیم که محل خروج انشعاب از خط اصلی مقاومت لازم را در برابر فشار سیال دارد.  در صورتی که این نقطه با مقاومت و استحکام حداکثری ساخته نشود، ممکن است پس از چندی لوله ی انشعابی از متعلقات خود بر روی خط لوله جدا شود و تیم حاضر در اماکن مربوط به خطوط لوله را با مشکل مواجه سازند.

اتصالات به منظور جلوگیری از بروز چنین مشکلاتی بر روی خط لوله نصب می شوند. در صورتی که فشار سیال بالا باشد از اتصالاتی با مقاومت بسیار بالا همچون اسپلیت تی استفاده می شود. در صورتی که فشار سیال ورودی به لوله ی انشعابی بالا نباشد از اتصال مقاوم به این میزان فشار مثل سدل نیپل یا ولدولت استفاده می شود.

این اتصالات شکل های گوناگونی دارند که هرکدام محل برش روی خط لوله را به نحوی پوشش می دهند تا مانع از نشت سیال به محیط بیرونی لوله شوند.

اتصال اسپلیت تی به دلیل پوشش دهی کامل دیواره ی لوله، استحکام و مقاومت بخشی بالاتری نسبت به دیگر اتصالات دارد. بنابراین میزان استفاده از این اتصال در عملیات هات تپ به مراتب بیشتر از دیگر اتصالات است.

ولو (VALVE)

ولوها شیرهای صنعتی هستند که برای قطع و وصل کردن جریان سیال، از خط لوله ی اصلی به خط لوله ی انشعابی مورد استفاده قرار می گیرند. در هر یک از پروژه های هات تپ، بسته به نوع اتصال، نوع خط لوله و ماهیت سیال، از یک نوع ولو استفاده می شود. انواع ولوهایی که در عملیات هات تپ مورد استفاده قرار می گیرند عبارت اند از ولو دروازه ای، ولو پروانه ای، ولو توپی و ولو ساندویچی.

این شیرها را با استفاده از فلنج بر روی اتصالات می بندند.

اجرای عملیات هات تپ توسط دستگاه هات تپ
اجرای عملیات هات تپ توسط دستگاه هات تپ

دستگاه هات تپ (Hot tapping machine)

این دستگاه برش روی لوله را ایجاد می کند و عملیات هات تپ را به انتها می رساند. دستگاه هات تپ دارای اجزای چند گانه است که شامل اهرم، شفت، هولدر کاتر، آداپتور، گیربکس، کاتر و مته راهنما می شود.

دستگاه هات تپ دستگاهی است که برای اجرای عملیات هات تپ نیاز به اپراتور دارد. اپراتور دستگاه هات تپ نیرویی را به دستگاه وارد می کند که این نیرو موجب پیشرفت اجزای برشی از بالا به پایین و به سمت لوله می شود.

اپراتور اهرم دستگاه را می گرداند. با گردش اهرم، شفت رو به جلو حرکت می کند و اجزای برشی دستگاه شامل کاتر و مته راهنما را به لوله نزدیک می کند. این اجزا از درون ولو می گذرند تا به دیواره ی لوله برسند.

کاتر دستگاه هات تپ دو نیروی محرک را از دو سمت دستگاه هات تپ می پذیرد. یکی نیروی گشتاور اپراتور است که با چرخش اهرم به شفت و از شفت به اجزای برشی القا می شود و موجب حرکت رو به جلوی کاتر به سمت لوله می شود. نیروی دیگر گشتاور ناشی از چرخش گیربکس است که موجب حرکت چرخشی کاتر می شود. کاتر دایره ای شکل است و با حرکت چرخشی خود برشی به شکل دایره و همسان با مقطع لوله ی انشعابی بر روی خط لوله ایجاد می کند.

اتمام عملیات هات تپ و دسترسی به سیال
اتمام عملیات هات تپ و دسترسی به سیال

گیربکس نیروی خود را از دستگاه پاوریونیت دریافت می کند. دستگاه پاوریونیت یا پاور پک خارج از محیط دستگاه هات تپ مستقر است و با استفاده از دیزل ژنراتور راه اندازی می شود. نیروی برق توسط دستگاه پاوریونیت به نیروی هیدرولیکی تبدیل می شود و نیروی هیدرولیکی حاصل می توانند گیربکس را واردار به حرکت کند. 

با چرخش گیربکس، کاتر نیز شروع به چرخش می کند و رفته رفته به دیواره ی لوله نزدیک می شود. اولین عضوی که در دستگاه هات تپ خط لوله را لمس می کند مته راهنما است. ارتفاع مته راهنما از لبه های کاتر بلند تر است و پایین تر از کاتر قرار دارد. ابتدا مته راهنما لوله را دریل می کند و پس از آن کاتر نیز به لوله رسیده و دیواره را برش می دهد.

قسمتی از دیواره ی لوله که بریده می شود کوپن نام دارد. کوطعه ی دایره ای شکل فلزی است که پیش از عملیات هات تپ بخشی از خط لوله بود. با اتمام فرایند برش می بایست دستگاه را از محل خود بر روی لوله خارج کنیم. در این موقعیت کاتر را به صورت عقب گرد از درون ولو بالا می کشیم. بدیهی که سیال از محل برش خورده به همراه دستگاه بالا می آید. پیش از خروج کامل دستگاه از محل خود شیر را در حالت بسته قرار می دهیم و پس از آن فلنج اتصال دستگاه به ولو را باز می کنیم. در این حالت دستگاه از جای خود خارج شده و مقدار کمی ا سیال که پیش از بستن ولو بالا آمده بود از محل فلنج خارج می شود. 

کنترل های عملیات هات تپ

اگر عملیات هات تپ را جزو فرایندهای ویژه خطوط لوله به شمار آوریم، بدیهی است که نکات ایمنی و کنترل های فنی نیز باید در آن ماهیت ویژه و منحصر به خود را داشته باشند. اجرای هات تپ بدون توجه به نکاتی که آن را تبدیل به فرایندی ایمن و مطمئن می کنند به هیچ عنوان توصیه نمی شود و از این رو بر مجموعه مجری عملیات hot tap واجب است که پیش از اجرای پروژه نسبت به مراتب اجرایی آن و متغیرهای تعیین کننده اش درکی کامل و جامع داشته باشند. در نتیجه برنامه ریزی و تدوین یک دستورالعمل کامل که ساز و کارهای کنترلی فلرایند رلا درج کرده باشد جزو پیش نیازهای اجرای هات تپ به شمار می رود.

در این خصوص می توان شرحی مفصل از مکانیسم های کنترلی اجرای هات تپ را ارائه داد. در این نوشتار به سرفصل برخی از این متغیرها خواهیم پرداخت تا درکی کامل تر از الزامات مدیریتی این فرایند ویژه خطوط لوله حاصل شود:

  • کنترل های محیطی: در این خصوص باید نگرشی دوجانبه داشت و هم به آسیب های وارد از ناحیه محیط به فرایند، و هم به آسیب های احتمالی اجرای هات تپ به محیط پرداخت. بدیهی است که ممکن است در حین اجرای هات تپ متغیرها و شاخص هایی در محیط موجود باشند که اجرای هات تپ را به مخاطره اندازند. مواد شیمیایی و سمی منتشر در محیط یکیاز این دست موارد هستند. از طرف دیگر خود عملیات hot tap نیز می توانتد به دلیل اهمال نیروی کار یا عدم طراحی و تدوین دقیق فرایندهای فنی به محیط آسیب برساند. از جزئی ترین مصادیق نظیر ریختن مواد زائد در مجاورت محل کار hot tap توسط اپراتورها گرفته تا مصادیق حاد و شدید نظیر سوانح خطرناکی چون احتراق و انفجار، آسیب هایی هستند که از ناحیه عملیات هات تپ متوجه محیط می شوند. مجری هات تپ باید نسبت به هر دو آیتم حساسیت کافی را داشته باشد تا از بروز هر دو پیشگیریس کند. پیش از اجرای عملیات باید شاخص های زیست محیطی به خوبی پایش شوند تا ایسمنی عملیات hot tap، و اپزراتورهای مجری فرایند تصمین شود. در ین احجرای عملیات نیز باید این مهم پیگیری شود. از سوی دیگر بازرسین و مسئولین نظارت بر اجرای hot tap نیز باید پیگیرانه و مسئولانه نسب به هر یک از مراحل اجرای هات تپ نظارت های کافی را به خرج دهند تا محیط در نتیجه هرز یک از این گام ها دچار آسیب نشود.
عملیات هات تپ
عملیات هات تپ انجام شده و کوپن استخراج شده
  • کنترل های بهداشتی: نیروی کار اولین عنصری است که در معرض آلودگی های ناشی از کار قرار می گیرد و بیش از هر دست اندرکاری در پروسه هات تپ ممکن است مواجه با بیماری های ناشی از آلودگی یا کار در محیط نا ایمن شود. از این رو حفظ سلامت نیروی کار و پایش و کنترل هر گونه عاملی که به نحوی بر سلامت و بهداشت او آسیب می رساند در اولویت اجرایی هات تپ خواهد بود. مدیریت مجموعه اجرایی هات تپ در درچه اول باید نسبت به در اختیار قرار دادن لباس کار و سایر ادوات لازم به صورت منظم و در بازه های زمانی استاندارد توجه ویژه داشته باشد. همچنین تست سلامت نیروی کار و رصد وضعیت سلامتی او جزو الزامات هر کار فنی و اجرایی به شمار می رود و از این رو باید نسبت به آن نیز اهتمام ویژه به خرج داد. نظارت بر تغذیه و فراهم کردن وعده های غذایی منظم و سالم، و نیز امکانات رفاهی متنایسب با شرایط کاری فشرده hot tap از دیگر الزاماتی است که در خصوص سلامت و بهداشت جسمی و روحی نیروی کار شایسته توجه ویژه است.
  • کنترل های فنی: درج دستورالعمل های استاندارد برای اجرای هات تپ از لوازم مهم در تضمین فرایند اجرایی خواهد بود و با توجه به این که انشعاب گیری گرم دارای خطرات و تهدیدات قابل توجه است، مستندات باید با بیشترین دقت ممکن تدوین شود. همچنین وظیفه متولیان و مسئولان اجرایی و نظارت هات تپ است که در طول فرایند گام به گام تمامی مراحل را رصد کنند و نسبت به صحت اجرای هر یک از مراحل اجرای هات تپ توجهات ویژه را مبذول دارند. کلیه مراحل این فرایند روی خطوط لوله و مخازن حاوی سیال انجام می شود و از این رو مخاطرات خاص خود را دارد. باید توجه داشت که بروز هر گونه ایراد در هر یک از مراحل فرایند می توان خطراتی جبران ناپذیر به همراه داشته باشد.
  • کنترل های پس از انجام عملیات: هرگز نباید تصور کرد که با اتمام hot tap فرایند به پایان رسیده است. با پایان عملیات هات تپ فرایندهای کنترلی مابعد عملیات می بایست به انجام برسند. در درجه اول باید نسبت به صحت عملکرد اتصالات نصب شده روی لوله پس از اجرای کار اطمینان حاصل کرد. هر گونه نشتی از ناحیه این اتصالات بدان معناست که یکی از مراحل ساخت، نصب یا عملیاتی به مشکل دچار شده است.
عملیات هات تپ
هات تپ

در صورت اطمینان از صحت عملکرد اتصالات، ابزار و ادوات عملیات اجرای هات تپ ضمن رعایت نکات ایمنی به محل حمل منتقل می شوند. یکی از مهم ترین فرایندها پس از اتمام عملیات، بازیابی دستگاه ها و اجزای عملیات به گونه ای است که برای عملیات های بعدی نیز کیفیت و صحت خود را حفظ کنند. باید فرایندهای نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه روی ابزارهای مورد نظر پیاده شود تا هیچ گونه ایرادی متوجه آن ها نشود. دستگاه هات تپ ممکن است پس از اتمام یک عملیات تا مدت ها مورد استفاده قرار نگیرد. باید فرایندهای نگهداری در آن به شیوه ای پیاده سازی شوند که دستگاه کیفیت خود را حفظ کنند.

کنترل و پایش فرایندها از اجزای بی بدیل عملیات هات تپ است. مجری hot tap به همان اندازه که نسبت به فرایندهای اجرایی حساسیت دارد، باید نسبت به نظارت و پایش فرایندها نیز به همان میزان اهتمام ورزد. صرف پیشبرد مراحل اجرایی بدون نظارت واحدهای مهندسی، می تواند محمل آسیب های جدی به عملیات باشد. چه بسیار مواردی که از همین سویه عدم توجه به فاکتورهای نظارتی به دلایلی نظیر اهمال نیروی کار، عدم تمرکز او، عدم هماهنگی های لازم، عدم اهتمام به استانداردها و دستورالعمل ها و روش های اجرایی، و حتی وجود اشتباهات در طراحی و برنامه ریزی های فنی و مهندسی دچار آسیب های جدی شده اند و فرایند اجرایی متوجه آسیب های جبران ناپذیر شده است.

اجرای عملیات هات تپ و خطرات محیطی

وجود و انتشار مواد شیمیایی در محیط های کاری بخشی گریزناپذیز از فرایندهای صنعتی به شمار می رود و کمتر محیط کاری را می توان یافت که به نحوی درگیر با مواد شیمیایی ساطع در محیط نباشند. اجرای عملیات هات تپ نیز از این قاعده مستثنی نیست و همواره در معرض مواد شیمیایی ای قرار دارد که به صورت بالقوه می توانند آسیب های ایمنی به فرایند اجرایی و نیروی کار وارد کنند. مجتمع های صنعتی خصوصا پالایشگاه ها و پتروشیمی ها مملو از مواد شیمیایی ای هستند که هر یک به نوبه خود می توانند منشأ خطرات بزرگی باشند. به برخی از این خطرات به شرح زیر اشاره می شود. لازم به ذکر است این مواد می توانند به همان میزان برای اجرای عملیات هات تپ نیز مضر باشند:

  • برخی مواد شیمیایی می توانند بر سیستم ایمنی بدن انسان آسیب وارد کرده و به این ترتیب بر او صدمات جدی وارد کنند. وقتی نیروی کار در محیطی فعالیت می کنند که دارای مواد شیمیایی است، این مواد می توانند او را دچار انواع آسیب ها، از کوچک ترین آسیب ها نظیر مسمومیت جزئی گرفته، تا آسیب های پوستی، و در مختصات خطرناک تر، آسیب های تنفسی، بینایی و چشایی کنند. اگر این مواد از نوع بسیار خطرناک نظیر گاز ترش باشند، انتشار آن ها در میحط حتی می تواند به قیمت جان نیروی کار تمام شود. بنابراین برای اجرای عملیات هات تپ باید به این نکات توجه کرد. شناسایی این مواد و ممانعت از انتشار آن ها در محیط از الزامات اجرای عملیات هات تپ است.
اجرای عملیات هات تپ
اجرای عملیات هات تپ و اهمیت شناسایی مواد شیمیایی خطرزل در محیط مجاور
  • برخی مواد شیمیایی می توانند بر فرایندهای موجود در محیط آسیب وارد کنند. برای مثاال انتشار مواد شیمیایی آتش زا و قابل احتراق در محیط هایی که کار گرم در آن ها انجام می شود می تواند منشأ آتش سوزی، انفجار و بروز خسارات مشهود بر نیروی کار و مجموعه شوند. این دست مواد شیمیایی قابل احتراق به محض تصادم با فرایندهای مربوط به کار گرم مستعد واکنش پذیری شده و به این ترتیب می توانند مجموعه را در خطر قرار دهند.
  • برخی مواد شیمایی می توانند آسیب هایی جدی اما نامحسوس و تدریجی بر فرایندها و تجهیزات و نیروی انسانی وارد کنند. برای مثال برخی مواد شیمیایی که در یک محیط کاری حضور مستمر و دائم دارند می توانند به مرور با تجهیزات نصب شده در محیط واکنش نشان داده و آن ها را فرسوده کنند. یا نیروی کاری را تصور کنید که برای مثال در محیطی کار می کند که در معرض مواجهه با گازهای خطرناک اما رقیق در محیط کار خود است. طبیعتاً این شرایط نیروی کار را به مرور در قبال این مواد خطرپذیرتر کرده و کار به جایی می رسد که آسیب های جدی بر سلامت او وارد می شود. البته این قسم مواد و مواجهات برای اجرای عملیات هات تپ خطرزا نیبستند. هات تپ یک فرایند ویژه است که معمولاً بازه زمانی کوتاه مدت داشته و کل فرایندهای مربوط به آن ظرف چند روز به اتمام می رسند. از این رو این دست آسیب ها خطرات جانی برای نیروی کار نخواهند داشت، مگر آن که یک مجموعه نیاز به چندین عملیات هات تپ داشته باشد و مجری عملیات ناچار باشد برای مدت طولانی در محل مشغول به فعالیت باشد.

با توجه به این که عملیات هات تپ یک کار گرم با ماهیت ویژه محسوب می شود حساسیت نسبت به این دست رویدادها امری دارای اهمیت بالاست و از همین رو برای انجام عملیات باید به تمامی متغیرهای محیطی که به نحوی آلودگی در میحط ایجاد می کنند توجه داشت. آلودگی هایی که می توانند بر اجرای عملیات هات تپ اثر منفی بگذارند را می توان به شرح زیر برشمرد:

  • ممکن است محیط به صورت طبیعی آلوده به مواد شیمیایی خطرزا باشد. برای مثال اگر ماهیت فرایندهایی که در مجاورت محل انجام عملیات هات تپ انجام می شوند به گونه ای باشد که مواد شیمیایی در محیط آن متصاعد شود، فرایندهای جانبی و نیروی انسانی تحت تأثیر آن قرار می گیرند. این امر می تواند منشا خطر باشد. در چنین محیطی شرایط برای اجرای عملیات هات تپ دشوار خواهد شد، خصوصاً اگر مواد منتشر شده قابل احتراق باشند و با فرایندهای کار گرم هات تپ واکنش پذیر شود.
  • ممکن است در نتیجه بروز ایراد در هر یک از ایستگاه های مجاور دچار انتشار سیالات و مواد شیمیایی خطرناک و قابل احتراق در فضایی شویم که عملیات هات تپ قرار است در آن جا اجرا شود. برای مثال بروز نشتی در خطوط لوله مجاور و انتشار سیال و گازهای متصاعد از آن می تواند منشأ وقوع خطر برای اجرای عملیات هات تپ باشد. در این دست شرایط باید نسبت به تداوم فعالیت های جاری کار گرم حساس بود و اقدامات لازم برای پیشگیری از وقوع هر گونه بحرانی را اتخاذ کرد.
  • انتشار سیال می تواند ناشی از وسایط نقلیه ای باشد که در مجاورت محل کار گرم در حال تردد هستند. ممکن است این وسایل حامل تانکرهای حاوی مواد شیمیایی باشند. در این شرایط بر حسب ماهیت سیال ممکن است برون ریزی سیال از درون تانکر به صورت طبیعی باشد یا به دلیل هر گونه سانحه ای، سیال از درون تانکر به بیرون متصاعد شود. ممکن است وسایط نقلیه حامل بشکه ها و ظرف های حاوی مواد شیمیایی خطر زا باشند و به هر دلیلی این مواد به بیرون نشت کنند. در چنین شرایطی احتمال وقوع حادثه غیر مترقبه بسیار بالاتر خواهد رفت و محیط در معرض آسیب آن ها قرار خواهد گرفت.
  • ممکن است در محل هایی در مجاورت محل اجرای عملیات هات تپ منافذی وجود داشته باشد که از مجرای آن ها سیال یا ماده شیمیایی خطرناک به بیرون درز می کند و محیط اجرای عملیات هات تپ را تحت تأثیر خود قرار می دهد. برای مثال دریچه های زمینی که پس ماندهای زیرزمینی در داخل آن ها در جریان هستند می توانند درون خود حاوی مواد شیمایی خطر زا برای نیروی کار و اجرای کار گرم باشند. بسیاری از تیم های اجرای عملیات هات تپ نسبت به این دست موارد آگاهی و حساسیت لازم را ندارند و چه بسا در مواجهه با آن ها هیچ راهکاری برای ارائه ندارند اما بی توجهی به این دست موارد می تواند حتی به قیمت جان نیروی انسانی و تحریب کل پروژه تمام شود.
  • عملیات هات تپ و آسیب های محیطی
    اجرای عملیات هات تپ و ضرورت توجه به خطرات محیطی

  • انتشار مواد می تواند ناشی از خود فعالیت های جاری کار گرم باشد. ممکن است به هر دلیلی نیروی کار در هر یک از مراحل اجرای هات تپ دچار ایراد شود و همین ایرادات باعث وقوع خطر از ناحیه مواد شیمیایی و سیالات خطرناک شود. برای مثال فرض کنید حین جوشکاری نازل، لوله اصلی سوراخ شود و سیال از درون آن فوران کند. در این شرایط خود تیم اجرای هات تپ برای خود آسیب و خطر ایجاد کرده است و تا جای ممکن باید نسبت به ایمنی فرایندها حساسیت به خرج داد تا شاهد وقوع چنین معضلاتی نشویم.

آگاهی نسبت به موارد ذکر شده از پیش شرط های عملیات هات تپ است. مجری عملیات باید تمامی محاسبات، برنامه ریزی ها و طرح های خود را به گونه ای پیاده کند که مسائل و معضلات فوق در آن در نظر گرفته شده باشند. در غیر این صورت امکان مواجهه با خطر در حین عملیات بالا خواهد رفت و این امر به صلاح یک مجموعه اجرایی عملیات هات تپ نیست که فرایندهای خود را با ضریب ریسک بالا انجام دهد. در نوشتارهای بعدی بیشتر به این دست مسائل خواهیم پرداخت.

اجرای عملیات هات تپ و عوامل انسانی

پیش بینی و تخصیص منابع برای انجام هر فرایند صنعتی یا خدماتی یک اصل الزام آور است. فرایند برنامه ریزی باید به گونه این انجام شود که بهترین و کارآمدترین منابع با صرف هزینه کافی، فرایند را بدون هدررفت زمان و به بهترین شکل ممکن انجام دهند. اجرای عملیات هات تپ نیز از این قاعده مستثنی نیست و فرایند آن باید به گونه ای برنامه ریزی شود که از منابع مناسب و کافی بیشترین بهره وری ممکن حاصل شود. در شناسایی و تخصیص بدون شک یک از منابعی که با آن سر و کار خواهیم داشت نیروی انسانی خواهد بود.

اجرای هات تپ و نیروی انسانی
در اجرای عملیات هات تپ هم صلاحیت و هم ایمنی نیروی کار حائز اهمیت است

نیروی انسانی مجموعه نفرات و اپراتورهایی را شامل می ود که کلیه مراتب اجرایی فرایند را به انجام می رسانند. در فاز برنامه ریزی اجرای عملیات هات تپ باید نیروی انسانی لازم برای هر یک از فرایندها را شناسایی کرده  و اقدامات لازم دبر خصوص استفاده بهینه از آن ها را مبذول داشت. بنابراین و در خصوص شناسایی نیروی انسانی باید به عوامل و مراحل زیر تأکید گذارد:

  • برنامه ریزی نیروی انسانی در درجه اول وابسته به شناسایی فرایندهای اجرای کار است. برای مثال اجرای عملیات هات تپ به ترتیب شامل ساخت نازل و تست آن، تست ولو، آماده سازی دستگاه هات تپ، تست و نصب آن، و در نهایت اجرای عملیات هات تپ می باشد. برنامه ریز ابتدا این مراحل را شناسایی می کند و تقدم و تأخر هر یک نسبت به دیگری را تعیین می کند. در صورتی که دو یا چند فرایند می توانند به صورت همزمان و موازی انجام شوند در خصوص روند اجرای آن ها نیز برنامه ریزی و تصمیمات لازم را اختصاص می دهد وبه این ترتیب فرایند و مراحل آن به صورت مدون مشخص می شوند. این کار مختصاتی از روند اجرای عملیات هات تپ نیز به دست می دهد.
  • پس از برنامه ریزی، نوبت به تخصیص نیروی کار برای هر فرایند، و شناسایی اپراتورهایی است که برای هر یک از مراحل تخصیص یافته توانایی و صلاحیت لازم را دارا می باشند. استخدام نیروی کار واجد صلاحیت از الزامات اجرای عملیات هات تپ است. این فرایند با توجه حساسیت های ویژه خود مستلزم توجه خاص است، در غیر این صورت فرایند در معرض خطرات جدی خواهد بود. فرایند اجرایی عملیات هات تپ شامل جوشکاری در ساخت نازل، آماده سازی تجهیزات، تست و بازرسی اتصالات و ولو، تست دستگاه هات تپ و در نهایت اجرای عملیات هات تپ است. تعداد نیروی انسانی مورد نیاز در هر مرحله پیشاپیش پیش بینی شده است. پس از انجام این کار، نوبت به استخدام نیروی انسانی متبحر در هر یک از این مراحل می رسد.

نیروی انسانی متبحر نیرویی است که تجربه، دانش، مهارت و تسلط کافی برای انجام وظایف مربوط به خود را داشته باشد. او باید دارای دانش نسبت به الزامات خطوط لوله باشد تا در مواقع اضطراری، و در شرایطی که بنا بهع هر دلیلی ایرادی غیر مترقبه و پیش بینی نشده در کار رخ می دهد، توان و ابتکار عمل لازم را داشته باشد. اجرای عملیات هات تپ در مقایسه با حتی بسیاری از فرایندهای جاری خطوط لوله دارای ماهیت ویژه و خاص می باشد. از این رو نیروی انسانی در هر یک از مراحل اجرای عملیات هات تپ باید آمادگی و توان واکنش در مقابل خطزرات و ایرادات را داشته باشد. در نهایت او باید بتواند ظرف مدت زمان استاندارد تعیین شده در برنامه ریزی بهترین عملکرد را داشته باشد و خروجی فرایند خود را تحویل دهد تا سایر مراحل انجام کار به تأخیر برنخورند.

در نهایت به کار گماردن تیم های مهندسی و بازرسی قوی و باتجربه نیز در امتداد همان اصل انتخاب نیروی انسانی متبحر به شمار می رود. طراحان و مهندسان نیز باید دانش کافی برای پیشبرد اهداف یک عملیات هات تپ به بهترین نحو ممکن را داشته باشند.

  • حتی در صورتی که بهترین نفرات و متبحرترین نیروها برای انجام کار گرم هات تپ انتخاب شده باشند، آموزش های دوره ای و پروژه ای جزوی ضروری و بی بدیل در اجرای عملیات هات تپ محسوب می شود. نیروی انسانی به خصوص در مورد الزامات ایمنی کار اشراف اولیه را داشته باشد. هر عملیات اجرایی هات تپ الزامات و اقتضائات ایمنی و فنی خاص خود را دارد. برای مقال متغیرهای فنی و ایمنی در عملیات هات تپ افقی، با زمانی که عملیات به صورت عمودی انجام خواهد شد متفاوت خواهد بود. عملیات روی خط لوله نفت با خط لوله گاز شرایط دیگری خواهد داشت. اجرای عملیات هات تپ در زمانی که کار روی خط لوله حاوی سیال گاز ترش می باشد یا دارای سیال بهار حساسیت ها و خطرات بسیار بیشتری را در مقایسه با هات تپ نفت و گاز ایجاب می کند. اپراتورها و سایر عوامل اجرایی پروژه هر چقدر هم در زمینه فرایندهای مربوط به خود تبحر داشته باشند باید در این دوره های آموزشی شرکت داشته و بتوانند آموزش های لازم در خصوص ایمنی پیشگیری از بروز سانحه، واکنش در برابر شرایط اضطراری، کمک های اولیه، استفاده از تجهیزات ایمنی، لباس کار و اطفاء حریقف و مواردی از این دست را داشته باشند.
اپراتورهای اجرای عملیات هات تپ
اجرای عملیات هات تپ و نقش تعیین کننده نیروی انسانی
  • در نهایت تخصیص مکان مناسب برای استراحت و سکونت نیروی کار اجرای عملیات هات تپ، و تحصیص سرویس های پذیرایی و سایر تسهیلات نظیر تغذیه و… از الزامات کار است. نیروی کار باید تمامی تمرکز خود را متوجه کار اصلی خود کند و ایجاد حواشی در خصوص این گونه تسهیلات بدون شک می تواند ابعاد مخربی بر نیروی کار داشته باشد. در صورتی که نیروی انسانی را درگیر شرایط محل سکونت، نوع تغذیه، حمل و نقل و انتقال متریال ها و دستگاه ها به محل انجام عملیات هات تپ و مواردی از این دست کنیم باید منتظر بروز اشتباهات فردی در حین کار شویم. گرچه نیروی انسانی می تواند با تبحر و تعهد خود از بروز سانحه یا ایراد فنی در کار پیشگیری کند، اما این به معنای آن نیست که در این زمینه ها می توان روی تعهدات فردی نیروی انسانی حساب باز کرد.

به طور کلی نیروی انسانی یک عامل تعیین کننده در اجرای عملیات هات تپ محسوب می شود و تجهیز و آماده سازی آن، آموزش و فراهم کردن تسعیلات مناسب کاری و زیستی بسترهایی محسوب می شوند که مجری کار را در نیل به هدف خود یعنی اجرای عملیات هات تپ به بهترین نحو مکن یاری خواهد رساند.